Ochwat (laminitis) to zapalenie tworzywa listewkowego między ścianą kopyta a kością kopytową, które zwykle powstaje w wyniku zaburzeń przemiany materii. Blaszki (listewki), którymi kość kopytowa jest połączona z puszką kopytową, ulegają zapaleniu z różnych przyczyn.

Obrzęk i płyn powstałe w wyniku stanu zapalnego wywierają silny nacisk na otaczające tkanki, co sprawia koniowi ogromny ból. Blaszki mogą nawet ulec uszkodzeniu i ewentualnie się oddzielić. W efekcie kość kopytowa może się obrócić wewnątrz kopyta, a następnie przebić podeszwę, co jest dla konia niezwykle bolesne. Jeśli do tego dojdzie, konia niestety często nie da się już uratować.

Jakie są fazy ochwatu?
W ochwacie wyróżnia się dwie fazy: ostrą i przewlekłą. W ochwacie ostrym objawy pojawiają się nagle i są bardzo nasilone. W tej fazie wyraźnie widać, że koń mocno kuleje i odczuwa silny ból. Przyczyną ostrego ochwatu jest często zaburzenie przemiany materii, które prowadzi do zaburzeń krążenia i stanów zapalnych w kopytach. W tej fazie bardzo ważne jest, aby koń był natychmiast leczony przez weterynarza – pozwala to zapobiec przejściu ochwatu ostrego w przewlekły.

Ochwat przewlekły jest często następstwem ochwatu ostrego, ale może też rozwijać się stopniowo, bez wcześniejszych widocznych ostrych objawów. W tej fazie kość kopytowa oddzieliła się już od ściany kopyta, co oznacza, że nie jest już prawidłowo ustawiona w puszce kopytowej.

Zdarza się jednak również, że ochwat ostry i przewlekły występują jednocześnie. Wtedy szczyt kości kopytowej wywiera coraz większy nacisk na podeszwę, która ulega stłuczeniu. W najgorszym przypadku kość kopytowa może przebić podeszwę. Może też dojść do całkowitego oderwania kości kopytowej od puszki rogowej, przez co róg kopyta odchodzi wzdłuż koronki, a koń traci „but”.

Jakie są objawy ochwatu?
Jeśli koń porusza się sztywno i z oporem, może to wskazywać na ochwat. Kopyta konia są też często ciepłe, a koronka bywa pogrubiona i bolesna. W wyniku obumierania tworzywa kopyta zdarza się, że kość kopytowa zaczyna się obracać, co z czasem może prowadzić do deformacji kopyta. Ból pojawia się zwykle w dwóch lub czterech kopytach konia, przede wszystkim w przedniej (przyściennej) części podeszwy. Często wrażliwy jest też szczyt strzałki. To pierwsze objawy wskazujące na ochwat.

Wyraźniejszym objawem ochwatu jest m.in. postawa konia – koń stara się odciążyć kopyta. Koń kuleje, a czasem w ogóle nie chce zrobić kroku. Gdy ból się nasila, koń ustawia przednie nogi tak, aby były jak najmniej obciążone. Wsuwa wtedy tylne nogi daleko pod tułów, a przednie wysuwa bardziej do przodu. Po tej charakterystycznej postawie rozpoznasz ochwat w zaawansowanym stadium.

Przy ostrym ochwacie często występuje gorączka, konie się pocą, a w reakcji na ból przyspiesza tętno. W ciężkich przypadkach koń dużo leży i czasem nie jest w stanie wstać. Koń źle się czuje i zachowuje się niespokojnie.

Jakie są przyczyny ochwatu?
Ochwat może mieć różne przyczyny. Za główną przyczynę często uważa się żywienie, ale jest jeszcze wiele innych czynników, które go wywołują.

Główna przyczyna ochwatu leży więc w żywieniu konia. Dochodzi do niego przede wszystkim wtedy, gdy zbyt szybko podajesz koniowi węglowodany. Jeśli koń przyjmie zbyt dużo wysokoenergetycznej paszy, flora jelitowa zostaje zaburzona do tego stopnia, że mogą powstawać toksyny. Gdy toksyny te przedostaną się do krwi, mogą wywołać ochwat. Jedną z najbardziej znanych wśród właścicieli koni przyczyn ochwatu są fruktany w wiosennej trawie.

Kolejną przyczyną związaną z żywieniem jest podawanie paszy w porcjach. W naturze konie jedzą przez cały dzień, a układ pokarmowy zapewnia stały dopływ węglowodanów. Obecnie jednak konie często karmi się porcjami, przez co wahania podaży glukozy są znacznie większe niż w naturze. Pasza treściwa jest często bogata w produkty zbożowe zawierające dużo węglowodanów, ale prawie bez włókna. Węglowodany uwalniają się szybko, ale równie szybko ich dopływ się kończy. Mimo wysiłków trzustki poziom cukru we krwi najpierw bardzo szybko rośnie, a następnie równie szybko spada.

U koni podatnych na ochwat coraz częściej występuje też niedobór magnezu. Choć magnez jest często składnikiem różnych suplementów diety, niestety nie zawsze pomaga to zapobiec niedoborowi magnezu ani go uzupełnić. Przy niedoborze magnezu komórki stają się mniej wrażliwe na insulinę, przez co poziom cukru we krwi mocno się waha. Aby temu zapobiec, możesz podawać cytrynian magnezu.

Ochwat może też wystąpić, gdy przegrzany koń wypije zbyt dużo zimnej wody. Zimna woda wpływa na skład flory bakteryjnej w jelitach, przez co przewagę zyskują organizmy wytwarzające toksyny. Powstałe toksyny wpływają na ukrwienie dolnych partii kończyn konia. Ponieważ krążenie w kopycie jest zaburzone, tkanka obumiera – najpierw w tworzywie kopyta.

Jest jeszcze kilka innych przyczyn, które mogą sprzyjać ochwatowi. Wymienia się wśród nich zapalenie macicy. Dochodzi do niego, gdy u klaczy łożysko nie odejdzie w ciągu 6 godzin od narodzin źrebięcia. Może wtedy rozwinąć się zapalenie macicy, które z kolei może prowadzić do zatrucia. Takie zatrucie często skutkuje ochwatem.

Jako przyczyny wymienia się także nadmierne obciążanie jednej nogi, co może się zdarzyć, gdy koń dochodzi do siebie po kulawiźnie. Za przyczyny ochwatu uważa się również długotrwałą pracę na twardym podłożu, długie podróże w przyczepie, stosowanie niektórych leków, czynniki emocjonalne, stres oraz odpoczynek w boksie (ograniczenie ruchu).

Jak leczy się ochwat?
Jeśli podejrzewasz u konia ochwat, jak najszybciej wezwij weterynarza. Im szybciej zjawi się weterynarz, tym większe szanse na wyleczenie – jeśli koń zbyt długo chodzi z ochwatem, może dojść do nieodwracalnych uszkodzeń.

Leczenie polega w pierwszej kolejności na podaniu przez weterynarza leków przeciwzapalnych i przeciwbólowych. Leki przeciwzakrzepowe i obniżające ciśnienie krwi mogą też pomóc poprawić ukrwienie kopyt. Po tych działaniach weterynarz omówi dalsze postępowanie.

Gdy ostry ochwat zostanie skutecznie wyleczony przez weterynarza, dalszą opiekę nad koniem przejmuje kowal. Kowal musi zadbać o to, aby kość kopytowa się nie obróciła. Jeśli kość kopytowa już się obróciła, niestety nie da się tego cofnąć. Kowal może temu zapobiec, stosując specjalne podkowy. Takie kucie zapewnia lepsze podparcie kopyta i podeszwy.

Koń, który raz przeszedł ochwat, niestety staje się bardziej na niego podatny. Warto wtedy dokładnie przyjrzeć się żywieniu konia i prowadzić je w przemyślany sposób. Wskazane jest też, aby takich koni nie wypuszczać na pastwisko wiosną i jesienią. W tych porach roku zawartość fruktanów jest najwyższa, co zwiększa ryzyko ochwatu. Takie konie możesz natomiast wypuszczać na piaszczysty padok.

Jak zapobiegać ochwatowi?
Aby zmniejszyć ryzyko ciężkiego ochwatu, możesz profilaktycznie zadbać o trzy kwestie: żywienie, warunki utrzymania oraz sposób strugania kopyt.

Najważniejszą przyczyną ochwatu jest żywienie konia. W żywieniu obowiązuje zasada: im prościej, tym lepiej. Zmiany w planie żywienia trzeba wprowadzać stopniowo – przyjmuje się, że zmiana powinna trwać od 5 do 10 dni. Należy więc unikać nagłych zmian.

Inna przyczyna leży często w warunkach utrzymania. Ważne jest, aby koń miał wystarczająco dużo ruchu. Ruch jest niezbędny dla prawidłowego działania mechanizmu kopyta. Gdy koń zbyt długo stoi w miejscu, negatywnie wpływa to na krążenie krwi w kopytach.

Wreszcie na występowanie ochwatu wpływa też sposób kucia konia. Jeśli stwierdzisz u konia ochwat, zaleca się zdjęcie obecnych podków. Robi się to głównie po to, aby zmniejszyć ból i nacisk na kopyta. Po zdjęciu podków kopyta trzeba tak rozczyścić, aby kość kopytowa znów była równoległa do podłoża. W razie potrzeby kowal może zastosować specjalne kucie.