Zołzy to bardzo zaraźliwa choroba górnych dróg oddechowych u koni. Wywołuje ją bakteria Streptococcus equi. Niemal wszystkie konie przechodzą to zakażenie w pierwszych latach życia. U niektórych koni infekcja ma cięższy przebieg niż u innych. Około 75% zwierząt nabywa długotrwałą odporność (nawet do 15 lat).

Jak mój koń może się zarazić?
Głównym źródłem zakażenia dla Twojego konia są inne konie, które już chorują na zołzy. Zaraźliwe są przede wszystkim konie z pękniętymi ropniami lub te, u których z nosa wypływa ropa. Ważnym źródłem zakażenia są także nosiciele. Nosiciele to konie, które same przeszły zołzy i całkowicie wyzdrowiały, ale nadal noszą w sobie bakterię.

Ta bardzo zaraźliwa bakteria może rozprzestrzeniać się przez bezpośredni kontakt z zakażonymi końmi, ale też na dłoniach i ubraniach opiekunów. Źródłem zakażenia mogą być również wiadra, szczotki i poidła.

Jakie są objawy zołz?
Na początku (w fazie ostrej) pojawia się bolesne zapalenie gardła z wysoką gorączką. Twój koń może odmawiać jedzenia lub mieć trudności z przełykaniem. Dość szybko zapalenie gardła przechodzi w tworzenie się ropni. Koń wykazuje wtedy mniej objawów. Jego temperatura ciała jednak charakterystycznie rośnie i spada.

Ropnie tworzą się w pobliskich węzłach chłonnych (żuchwowych i zagardłowych). Znajdują się one między gałęziami żuchwy i z tyłu gardła. Czasem można tam zobaczyć lub wyczuć ogromne guzy. Z powodu tych ropni Twój koń może szybciej oddychać lub mieć duszności. Czasami duszność jest tak silna, że lekarz weterynarii musi natychmiast interweniować.

Zwykle do tego nie dochodzi, a ropnie pękają w ciągu 14 dni, najczęściej na zewnątrz. Czasem z nosa konia wypływa ropa. Po pęknięciu ostatniego ropnia koń zazwyczaj wraca do zdrowia bez problemów. Po otwarciu się ropnia Twój koń może jednak przez 6 do 8 tygodni zarażać inne konie. Może też pozostać nosicielem – wtedy nadal nosi w sobie bakterię i może ją rozsiewać, ale sam nie choruje.

Nie u każdego konia infekcja przebiega w ten sposób. Zdarza się też, że zwierzęta mają tylko kilkudniową gorączkę, są osowiałe i czasem mają lekki katar.

Ropnie mogą też pękać do worka powietrznego, co może prowadzić do długotrwałego, przewlekłego zapalenia worka powietrznego. Na tym etapie często nie widać już żadnych objawów. Gdy ropień pęknie do worka powietrznego, około 10% zwierząt nadal wydala bakterię, a 50% tych koni od czasu do czasu kaszle. Możesz też zauważyć, że Twój koń co jakiś czas ma wypływ z nosa, często tylko z 1 nozdrza.

Bardzo rzadko rozwijają się tzw. „zołzy przerzutowe” (bastard strangles), przy których ropnie mogą powstawać również w innych miejscach organizmu. Po początkowej poprawie Twój koń ma wtedy utrzymującą się gorączkę i coraz bardziej chudnie.

Jak leczy się zołzy u koni?
Leczenie w dużej mierze zależy od stadium, w jakim jest Twój koń. Dopóki nic nie wskazuje na ropnie, lekarz może przepisać antybiotyki. Gdy u konia pojawią się już obrzęknięte węzły, najlepiej spokojnie poczekać, aż ropnie dojrzeją. Antybiotyki spowolniłyby ten proces, więc ich podawanie ma niewielki sens. Dojrzałe ropnie mogą otworzyć się samoistnie. Możesz też poprosić lekarza weterynarii o ich otwarcie.

Podczas dojrzewania ropni musisz uważnie obserwować konia – z powodu obrzęku mogą pojawić się duszności. Otwarte ropnie trzeba codziennie przepłukiwać; wypływająca z nich ropa i płyn z przepłukiwania są bardzo zaraźliwe i nigdy nie mogą mieć kontaktu z innymi końmi. Nie mogą też mieć kontaktu z przedmiotami, które później zetkną się z innymi końmi (np. Twoimi ubraniami, wiadrami itp.). Wszystko, co ma kontakt z koniem chorym na zołzy lub z jego boksem, traktuj jako zakaźne.

Zołzy bardzo łatwo się rozprzestrzeniają, dlatego ważne jest odizolowanie chorego konia od innych koni w stajni. Środki zapobiegające przenoszeniu bakterii z jednej stajni do drugiej są niezwykle ważne. Może minąć 6 do 8 tygodni od ostatniego wypływu z nosa, zanim Twój koń przestanie wydalać bakterie i nie będzie już stanowił zagrożenia dla pozostałych koni.

Jak zapobiec zołzom u mojego konia?
Ważne jest więc izolowanie zakaźnych zwierząt, o ile pozwala na to organizacja stajni. Najlepiej, by izolowanymi zwierzętami opiekowała się osobna osoba. Jeśli to niemożliwe, wszystko trzeba ściśle rozdzielać, a zakaźne zwierzęta obrządzać na samym końcu.

Gdy w stajni wybuchną zołzy, najlepiej regularnie (dwa razy dziennie) mierzyć koniowi temperaturę, by uważnie go obserwować. Dzięki temu wykryjesz infekcję na wczesnym etapie.

Na zawodach i podczas wyjazdów w teren warto poić konia wyłącznie z własnych wiader. Pobieranie wody bezpośrednio z kranu jest bezpieczniejsze niż korzystanie ze wspólnego poidła. Dobrym sposobem zapobiegania zołzom jest też niedopuszczanie, by Twój koń „obwąchiwał się” z końmi z innych stajni.

Czy mogę zaszczepić konia?
Istnieje szczepionka przeciw bakterii wywołującej zołzy. Można ją podawać od 4. miesiąca życia, a lekarz weterynarii podaje ją w górną wargę konia. Zwierzęta z grupy wysokiego ryzyka powinny być szczepione co 3 miesiące, a zwierzęta o normalnym ryzyku co 6 miesięcy. Dlatego jest to kosztowne szczepienie i nie każdy się na nie decyduje.