Biegunka to dolegliwość, która u źrebiąt zdarza się bardzo często. Szacuje się, że około 80% źrebiąt przed ukończeniem 6. miesiąca życia przechodzi co najmniej jeden epizod biegunki.

Biegunkę może wywołać naturalny rozwój jelit źrebięcia, ale także zmiany w żywieniu i/lub pobieranie piasku. Do tego dochodzi wiele patogenów, takich jak bakterie, wirusy i pasożyty. Zwłaszcza u młodych zwierząt biegunka może mieć poważne konsekwencje, na przykład odwodnienie. Każdy kał odbiegający od normy zalicza się do kategorii biegunki. Najczęściej biegunką określa się jednak zbyt luźny kał i właśnie tej postaci poświęcony jest ten artykuł.

Skąd u źrebięcia biegunka?
Biegunka jest objawem choroby. Jelita wchłaniają za mało płynów albo ściana jelita wydziela ich za dużo. W efekcie kał staje się zbyt wodnisty i pojawia się biegunka. Może to wynikać z uszkodzeń i/lub stanów zapalnych ściany jelita albo ze zmian w jelitach, przez które przechodzi każde źrebię. Stany zapalne jelit mogą wywoływać również pasożyty i bakterie. W zależności od przyczyny biegunka może być bardzo rzadka i obfita albo wręcz przeciwnie – skąpa. Kał może też zmienić kolor i/lub bardzo nieprzyjemnie pachnieć.

Podczas biegunki źrebię (podobnie jak każde inne zwierzę) traci bardzo dużo płynów, co prowadzi do odwodnienia. Traci też różne elektrolity, takie jak sód, potas i chlor. Przez to źrebię staje się słabe i ospałe. Chętniej odmawia jedzenia i picia, przez co sytuacja tylko się pogarsza. Zwłaszcza u młodych źrebiąt ryzyko odwodnienia i posocznicy jest znacznie większe niż u innych zwierząt. Wynika to z tego, że w zakresie pierwszej odporności źrebięta są w ogromnym stopniu zależne od matki i siary.

Jakie są objawy biegunki u źrebiąt?
Biegunkę zwykle łatwo rozpoznać. Źrebię ma zabrudzony zad, gorączkę i może być odwodnione. Często widać też osłabienie. Mniej oczywiste objawy pojawiają się, gdy bakterie przenikają przez ścianę jelita i wywołują posocznicę. Może wystąpić także kolka, a nawet obrzęk (gromadzenie się płynu pod skórą, zwykle w okolicy brzucha). Nasilenie biegunki zależy od jej przyczyny. Kał może być papkowaty albo całkiem wodnisty. Nietypowy może być także jego kolor (żółty, brązowy, szary, a nawet czerwony).

W cięższych przypadkach biegunki zad źrebięcia łysieje. Biegunka sprawia, że zad jest brudny i mokry. Brud i wilgoć powodują przyklejanie się zanieczyszczeń. Te zanieczyszczenia podrażniają skórę, a podrażnienie powoduje wypadanie sierści. Czasami pojawiają się nawet rany. Przy odwodnieniu błony śluzowe stają się zbyt czerwone i lepkie – nie zawsze od razu to widać. Zimne uszy, chrapy i nogi to bardziej wyraźne oznaki odwodnienia.

Na koniec mówi się czasem o tzw. „marniakach” – to źrebięta, które z powodu długotrwałej biegunki chudną, mają długą sierść i nie rosną prawidłowo.

Rodzaje biegunki u źrebiąt
Rozróżnia się biegunkę wywołaną przez patogeny (np. bakterie i wirusy), czyli biegunkę zakaźną, oraz biegunkę o innych przyczynach niż patogeny, czyli biegunkę niezakaźną.

Biegunka zakaźna jest znacznie groźniejsza dla samego źrebięcia, a do tego stanowi zagrożenie dla innych zwierząt. Patogeny łatwo rozprzestrzeniają się bowiem w otoczeniu wraz z kałem. W przypadku biegunki niezakaźnej tak się nie dzieje. Przyczyną biegunki niezakaźnej mogą być np. piasek i zmiany w żywieniu. Przyczyny zakaźne to: wirusy, bakterie i pasożyty, takie jak robaki.

Biegunka niezakaźna
W pierwszych miesiącach po urodzeniu jelita źrebiąt (i większości innych zwierząt) przechodzą wiele zmian. W macicy jelita prawie nie muszą pracować – przepływają przez nie jedynie wody płodowe. Po narodzinach jelita muszą nagle przekształcić się w narząd zdolny do wchłaniania wielu różnych składników odżywczych. Muszą być w stanie trawić i przetwarzać mleko, trawę i siano. W ciągu pierwszych miesięcy kolejno zaczynają działać liczne układy w jelitach. Dzięki temu źrebię może stopniowo przechodzić od trawienia mleka do trawienia trawy, siana i paszy granulowanej.

Zmieniać musi się nie tylko ściana jelita, ale także flora jelitowa. W jelitach żyją bakterie, czyli flora jelitowa. Pomagają one źrebięciu trawić składniki odżywcze. Bez nich źrebięta mogłyby przyswajać znacznie mniej różnych składników. Flora jelitowa również tworzy się dopiero po urodzeniu. Źrebię pobiera w tym celu wiele bakterii z otoczenia – zjadanie odchodów matki także służy budowaniu flory jelitowej.

Oprócz zmian ściany jelita i flory jelitowej musi też zwiększyć się objętość jelit. Jelita muszą być stopniowo wypełniane. Koń powinien bowiem zawsze mieć pokarm w jelitach. Jelita źrebięcia będą powoli wypełniać się wieloma różnymi składnikami odżywczymi, aby mogły w pełni się rozwinąć.

Poza tymi zmianami w jelitach istnieją jeszcze inne niezakaźne przyczyny biegunki. Dawniej uważano, że biegunkę u źrebięcia wywołuje ruja klaczy. To nieprawda. Największe zmiany w jelitach zachodzą, gdy źrebię ma 1–2 tygodnie. Zbiega się to dokładnie z rują klaczy. Badania wykazały też, że źrebięta odchowywane na preparacie mlekozastępczym również mają biegunkę właśnie w tym okresie. Dlatego zawsze warto uważnie obserwować Twoje źrebię w tym czasie.

Do biegunki mogą prowadzić także duże ilości paszy. Jeśli jelita źrebięcia nie są jeszcze w pełni rozwinięte, nie radzą sobie z dużą ilością paszy ani z wysokoenergetycznymi składnikami. Flora jelitowa jest wtedy zbyt słabo rozwinięta, by je rozłożyć, więc źrebię dostaje biegunki.

Młode źrebięta nieustannie poznają swoje otoczenie. Po części pozwala im to zbudować florę jelitową, ale może mieć też niekorzystne skutki. Szczególnie źrebięta trzymane od małego na padokach mogą zacząć jeść piasek. Piasek zaburza perystaltykę jelit i w ten sposób może wywołać biegunkę.

Przyczyny zakaźne
Jak opisano wyżej, jelita źrebięcia zaraz po urodzeniu przechodzą wiele zmian. Budowanie prawidłowej flory jelitowej i wypełnianie jelit wiążą się z pobieraniem różnych ilości bakterii. Nie wszystkie z nich są dobre dla jelit Twojego źrebięcia. Razem z nimi mogą dostać się do organizmu także szkodliwe bakterie. Jedzenie piasku może ponadto uszkadzać jelita, przez co bakterie łatwiej przedostają się do krwiobiegu. Zakaźne przyczyny biegunki dzieli się z grubsza na 3 grupy: wirusy, bakterie i pasożyty.

Wirusy występują głównie w gospodarstwach, w których przebywa wiele młodych źrebiąt. Najwięcej problemów z biegunką wirusową mają hodowle towarowe i stacje kopulacyjne. Wirusy atakują powierzchowne warstwy ściany jelita, dlatego źrebię z biegunką wirusową jest przede wszystkim ospałe, ma gorączkę i się odwadnia. Biegunka wirusowa jest samoograniczająca się. Oznacza to, że źrebię bardzo często wraca do zdrowia nawet bez leczenia.

Bakterie zwykle uszkadzają głębsze warstwy ściany jelita. Dlatego biegunka bakteryjna ma znacznie cięższy przebieg. Źrebię poważnie choruje i często konieczne jest intensywne leczenie. Do często spotykanych bakterii należą: E. coli, Salmonella, Clostridium, Lawsonia i Rhodococcus.

Biegunkę mogą wywoływać także pasożyty. W wielu przypadkach chodzi o robaki. Najbardziej znanym z nich jest węgorek koński. Źrebię zaraża się nim przez skórę lub z mlekiem matki. Dlatego tak ważne jest prawidłowe odrobaczanie klaczy źrebnej – poproś o radę swojego lekarza weterynarii. Węgorek wywołuje biegunkę tylko wtedy, gdy źrebię przyjmie bardzo dużo larw. Inne robaki, które mogą występować, to słupkowce i glista końska. Wywołują one biegunkę tylko u starszych źrebiąt.

Leczenie biegunki u źrebiąt
Niektóre postacie biegunki u źrebięcia mijają bardzo szybko, ale przy niektórych zakażeniach bakteryjnych biegunka może utrzymywać się tygodniami. Źrebię, które jest w dobrej formie, nie ma gorączki i dobrze pije, początkowo nie wymaga (intensywnego) leczenia. W wielu przypadkach źrebię samo wraca do zdrowia. Warto jednak uważnie je obserwować pod kątem ewentualnego pogorszenia. Również wtedy, gdy biegunka trwa dłużej niż kilka dni, rozsądnie jest poszukać pomocy. Źrebię powinno pozostać czujne, pić wystarczająco dużo i się bawić.

Gdy tylko źrebię wygląda na mniej żwawe, pije mniej, ma gorączkę albo biegunka się utrzymuje, trzeba wezwać pomoc. Zwłaszcza przy ciepłej pogodzie zwierzę szybko się odwadnia. Szczególnie w przypadku młodych zwierząt obowiązuje zasada: lepiej raz za dużo niż raz za mało. Leczenie biegunki w dużym stopniu zależy od jej przyczyny i nasilenia objawów. Plan leczenia zawsze należy ustalać wspólnie z lekarzem weterynarii. Razem z Tobą dobierze on najlepsze leczenie dla Twojego źrebięcia.

Leczenie w wielu przypadkach obejmuje: zwalczanie patogenów, ochronę organizmu oraz uzupełnianie płynów i elektrolitów.

Więcej informacji o powstawaniu i przyczynach biegunki znajdziesz w odpowiednich artykułach poradnika o zdrowiu zwierząt.

Zwalczanie patogenów wywołujących biegunkę u źrebiąt
Zwalczenie patogenów nie zawsze jest możliwe. Jeśli (prawdopodobnie) chodzi o konkretny patogen, lekarz weterynarii zastosuje terapię celowaną. Na przykład środek przeciwrobaczy, gdy biegunkę wywołują robaki. Nie ma jednak środków, które zabijają wirusy.

Bakterie leczy się antybiotykami. Antybiotyki działają jednak niekorzystnie na florę jelitową źrebięcia, dlatego nie zawsze rozsądne jest leczenie antybiotykami każdego źrebięcia z biegunką bakteryjną. W niektórych przypadkach biegunka jest tak gwałtowna, że trzeba wybrać między ryzykiem zaburzenia flory jelitowej a stanem klinicznym Twojego źrebięcia.

Ochrona organizmu źrebięcia
Ochrona organizmu polega m.in. na zapobieganiu podrażnieniom zadu. Można to robić np. myjąc go i smarując wazeliną. Przy ciężkiej lub długotrwałej biegunce warto rozważyć podawanie środków, które chronią ścianę jelita i wiążą uwolnione toksyny. Ponadto źrebięta, które słabo piją, szybciej rozwijają wrzody żołądka. Również na to lekarz weterynarii może przepisać środek ochronny

Uzupełnianie płynów i elektrolitów
Płyny i elektrolity najczęściej uzupełnia się za pomocą kroplówki. W bardzo łagodnych przypadkach można je podać sondą bezpośrednio do żołądka, jednak często jest to mało skuteczne. Płyny muszą bowiem zostać wchłonięte przez jelita, a właśnie przy biegunce nie zawsze przebiega to prawidłowo.

W niektórych przypadkach konieczne jest przyjęcie źrebięcia do kliniki na dalsze leczenie. Zależy to całkowicie od nasilenia biegunki i od tego, jak szybko Twoje źrebię dochodzi do siebie.

Przy bardzo ciężkiej biegunce Twoje źrebię może tracić białka przez jelita. Najważniejsze białka, które wtedy traci, to przeciwciała. W takiej sytuacji lekarz weterynarii poda źrebięciu wlew osocza lub osocza hiperimmunizowanego. To bardzo podobne do siebie wlewy. Oba zawierają dużo przeciwciał i białek zdrowych koni. Osocze hiperimmunizowane zawiera nieco więcej przeciwciał niż zwykłe osocze, dlatego stosuje się je tylko w najcięższych przypadkach utraty białka u źrebięcia.

Czy można zapobiec biegunce u źrebiąt?
Nie zawsze uda się zapobiec biegunce u źrebięcia, ale możesz zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia.

Bardzo ważne są tu warunki okołoporodowe i pobranie siary. Zajrzyj też do działu „Odporność i siara” w poradniku o zdrowiu zwierząt. Po pierwsze, źrebię powinno przyjść na świat w czystym i suchym boksie. Po drugie, należy zadbać o dobrą higienę w trakcie porodu i po nim, a po trzecie – łożysko powinien sprawdzić lekarz weterynarii.

Oprócz powyższych działań zadbaj także o: wystarczające pobranie siary, prawidłowe odrobaczenie źrebnej klaczy oraz odizolowanie źrebięcia z biegunką od pozostałych źrebiąt i źrebnych klaczy. Jeśli nie masz pewności, czy Twoje źrebię pobrało wystarczająco dużo siary, lekarz weterynarii może po 18 godzinach od porodu zbadać jego krew pod kątem przeciwciał. W niektórych gospodarstwach rolę odgrywa określony wirus – w takiej sytuacji można rozważyć szczepienie źrebnych klaczy.